Gepubliceerd: 26 oktober 2026 · ⏱ 8 min leestijd · door Ralph van Vliet
Ergens las je dat slapen zonder kussen goed is voor je nek, je houding, misschien zelfs je huid. Dus gooi je het kussen van bed. De eerste nacht voelt het vreemd, de tweede ben je om drie uur wakker met je arm onder je hoofd. Klinkt dat bekend? Slapen zonder kussen is geen goed of slecht idee. Het is een idee dat bij de ene slaaphouding wel werkt en bij de andere nauwelijks.
Antwoord in het kort
- Buikslapers: vaak een goed idee, omdat je nek minder ver naar achteren knikt.
- Rugslapers: kan op een zacht matras, anders liever een heel dun kussen.
- Zijslapers: meestal afraden, het gat tussen oor en matras moet gevuld worden.
- Er is weinig goed onderzoek naar slapen zonder kussen. Luister vooral naar hoe je wakker wordt.
Check: kun jij zonder kussen slapen?
Niet direct helemaal zonder. Kies eerst een dun of instelbaar kussen en haal er stap voor stap vulling uit. Zo voel je waar je nek het rustigst blijft, ook als je 's nachts draait.
Waarom je houding alles bepaalt
Op je buik ligt je hoofd al lager dan de rest van je bovenlichaam zou willen, en je draait het ver naar één kant. Leg je daar nog een kussen onder, dan buig je je nek ook nog naar achteren. Zonder kussen haal je die extra knik weg. Dat is de reden dat juist buikslapers het vaakst positief zijn over kussenloos slapen.
Op je rug heb je een kleine holte achter je nek. Op een zacht matras zakken je schouders en bovenrug wat weg, waardoor je hoofd vanzelf in het verlengde ligt. Op een stevig matras blijft je hoofd zonder kussen juist wat achterover hangen. Dan is een heel dun kussen of een opgerolde handdoek in je nekholte een betere tussenvorm.
Op je zij wordt het lastig. Je schouder steekt een flink stuk uit, en zonder kussen hangt je hoofd die hele afstand naar beneden. Dat is precies de knik die je 's ochtends voelt. Wil je weten hoe hoog jouw kussen dan wel moet zijn, gebruik dan de kussenhoogte calculator bij nekpijn na het slapen.
Zonder kussen slapen, per slaaphouding
Links: ✓ Buik: werkt vaak
Zonder kussen knikt je nek minder ver naar achteren. De draai naar één kant blijft wel, dus houd die houding liefst kort.
Midden: ✓ Rug: hangt af van je matras
Op een zacht matras ligt je hoofd vaak vanzelf goed. Op een stevig matras valt het iets achterover en is een handdoek in je nekholte prettiger.
Rechts: ✗ Zij: liever niet
Je schouder is breder dan je hoofd. Zonder kussen hangt je hoofd die hele afstand naar beneden en buigt je nek de hele nacht.
Groen betekent een ongeveer rechte nek, rood een knik die je 's ochtends voelt. Schematische illustratie van Matrassen Review District.
Bron: Matrassen Review District, Zonder kussen slapen, per slaaphouding. https://matrassenreviewdistrict.nl/blog/gidsen/slapen-zonder-kussen#visual-zonder-kussen
Wat sensoren laten zien: we worden zijslapers
De meeste mensen weten niet goed hoe ze slapen. Ze weten hoe ze in slaap vallen. Een Deense studie loste dat op met bewegingssensoren op dij, bovenrug en arm bij 664 werkenden. Gemiddeld lag men 54,1 procent van de tijd in bed op de zij, 37,5 procent op de rug en maar 7,3 procent op de buik. En hoe ouder, hoe meer zijligging.
Deel van de tijd in bed op de zij, per leeftijd (%)
Gemeten met bewegingssensoren bij 664 Deense werkenden. Gemiddeld 54,1% op de zij, 37,5% op de rug en 7,3% op de buik. Bron: Skarpsno e.a., Nature and Science of Sleep (2017). Geraadpleegd op 26 oktober 2026.
Je mag deze grafiek en de data overnemen met een zichtbare bronvermelding en een link naar deze gids.
Bron: Matrassen Review District op basis van Skarpsno e.a., Nature and Science of Sleep (2017). https://matrassenreviewdistrict.nl/blog/gidsen/slapen-zonder-kussen#grafiek-zijligging-per-leeftijd
Waarom dit uitmaakt voor jouw kussenvraag: ook als je als rugslaper in slaap valt, lig je waarschijnlijk een flink deel van de nacht op je zij. Gemiddeld wisselden de deelnemers ruim anderhalve keer per uur van houding. Wie helemaal zonder kussen slaapt, ligt dus een deel van de nacht zonder steun in de houding waarin je hem het hardst nodig hebt. Daarom adviseren we in de check bij een wisselende houding een dun, instelbaar kussen in plaats van niets.
Tips als je het wilt proberen of als het niet lukt
Slapen zonder kussen vraagt om wat gewenning. Met deze trucs voorkom je dat je na twee nachten met een stijve nek opgeeft, of juist te lang doorzet terwijl het niet bij je past.
- 1
Gebruik een handdoek als tussenstap
Rol een handdoek strak op tot de dikte van je pols en leg hem in je nekholte. Dat geeft steun waar je hem nodig hebt, zonder dat je hoofd omhoog komt. Na een week kun je hem dunner oprollen.
- 2
Leg als buikslaper een plat kussen onder je heupen
Zonder kussen onder je hoofd gaat je onderrug soms meer hol trekken. Een dun kussen onder je bekken voorkomt dat.
- 3
Houd een dun kussen naast je bed
Je draait gemiddeld ruim anderhalve keer per uur van houding. Lig je ineens op je zij, pak dan dat dunne kussen. Zo hoef je niet de hele nacht zonder steun te liggen.
- 4
Let op je arm
Merk je dat je 's ochtends met je arm onder je hoofd wakker wordt? Dan probeert je lichaam zelf een kussen te maken. Dat is een duidelijk teken dat je een laag kussen nodig hebt.
- 5
Stop na een week als het slechter wordt
Meer pijn, slechter slapen of tintelende armen? Dan past kussenloos slapen niet bij jou. Ga terug naar een kussen en bepaal met de calculator in de gids over nekpijn de juiste hoogte.
- 6
Kies als het niet lukt een laag of instelbaar kussen
Veel mensen die zonder kussen willen slapen, hebben eigenlijk gewoon een te hoog kussen. Een laag of instelbaar kussen is dan de middenweg.
Zo probeer je het zonder gedoe
- Begin in het weekend, zodat een slechte nacht geen werkdag kost.
- Vervang je kussen eerst door een dun exemplaar of een opgevouwen handdoek.
- Houd een week bij hoe je nek en schouders voelen bij het opstaan.
- Gaat het goed, haal dan ook de handdoek weg. Gaat het slechter, stop dan gewoon.
- Leg als buikslaper een plat kussen onder je heupen, dan trekt je onderrug minder hol.
Meer over houdingen en hoe je er een kunt aanleren, lees je in de gids over de beste slaaphouding. Heb je ook last van je onderrug, bekijk dan de gids over rugpijn na het slapen.
Veelgestelde vragen
Is slapen zonder kussen goed voor je?+
Dat hangt vooral af van je slaaphouding. Voor buikslapers kan het de nek ontlasten. Voor zijslapers is het meestal geen goed idee, omdat het hoofd dan de hele nacht scheef hangt. Rugslapers zitten er tussenin.
Helpt slapen zonder kussen tegen nekpijn?+
Soms, vooral bij buikslapers en bij mensen met een te hoog kussen. Er is weinig goed onderzoek naar. Merk je na een week geen verbetering of wordt het erger, ga dan terug naar een dun kussen.
Hoe wen je aan slapen zonder kussen?+
Bouw het af in plaats van in één keer te stoppen. Begin met een dunner kussen of een opgerolde handdoek in je nekholte en verlaag stap voor stap.
Is slapen zonder kussen goed voor je huid of rimpels?+
Daar is geen degelijk bewijs voor. Wie op zijn rug ligt, drukt minder met het gezicht op een kussen, maar of dat zichtbaar verschil maakt, is niet aangetoond.
Wordt zijligging belangrijker naarmate je ouder wordt?+
In een Deens sensoronderzoek lagen 55 tot 65 jarigen gemiddeld 58,3 procent van de nacht op hun zij, tegen 47,7 procent bij 20 tot 34 jarigen. Hoe meer tijd op je zij, hoe belangrijker een kussen met de juiste hoogte.
Over de auteur
Ralph van Vliet · Matrassenexpert
Ralph van Vliet schrijft onafhankelijke gidsen voor Matrassen Review District. Hij is geen arts of fysiotherapeut. Voor deze gids zijn wetenschappelijke publicaties en patiëntenvoorlichting naast elkaar gelegd; er zijn geen eigen metingen of proefpersonen gebruikt. Bij aanhoudende of hevige klachten is je huisarts het juiste adres.
Factcheck door de redactie van Matrassen Review District op 26 oktober 2026. Dit artikel is tot stand gekomen met redactionele ondersteuning van AI en gecontroleerd door onze redactie. Mogelijke affiliate links ondersteunen de site zonder extra kosten voor jou.
Bronnen
- Skarpsno e.a., Nature and Science of Sleep (2017). Sleep positions and nocturnal body movements · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Thuisarts.nl (NHG) (2025). Nekpijn · thuisarts.nl